Историја на Битола

Back
Next

Прв дел

Најстарите остатоци од животот на човекот во Пелагониската котлина потекнуваат од времето на неолитот, со најстариот претставник Велушко-породинската култура која временски припаѓа кон крајот на раниот неолит.

Bitola Museum
Жртвеник – Тумба, Породин

Бројните материјални откритија од археолошките локалитети (Велушина, Породин, Беранци) докажуваат културни слоеви на живеење од периодот на енеолит, бронзено и железно време, додека наодите од античкиот локалитет Хераклеа Линкестис (подигнат од Филип II во 349 год. п.н.е) создаваат континуитет со животот на градот во македонско-хелинистички и римски период.

heraclea lyncestis bitola macedonia
Хераклеа Линкестис

По илјадагодишното постоење, во VI век животот во античкиот македонски град Хераклеја престанал. Тоа е времето на масовно населување на Словенските племиња на македонските простори. Во непосредна близина на Хераклеја се доселува македонско – словенското племе Берзити, односно Брсјаци кои почнале да ја создаваат нова словенска населба, којашто туѓинците различно ја нарекувале, како: Бутела, Бутелион додека месното словенско население, својата населба ја именува како Битољ, од што произлегува и денешното современо име Битола.

Во времето на владеењето на Цар Самуил, на син му Гаврил Радомир и на внук му Јован Владислав, во Битола постоела царска резиденција, односно царски дворци. Во еден воен поход, царот на Византија Василиј II наредил тие да се запалат, но градот не го зазел.

Битола, како и другите средновековни градови, имала своја тврдина за заштита на населението од воени напади и од грабежи.Тврдината била значително оштетена. Во 1015 год. царот Гаврил Радомир бил убиен од неговиот братучед Царот Јован Владислав, кој се прогласил за цар и во 1015/16 наредил да се обнови градската тврдина. По тој повод, на видно место, при влезот на тврдината била поставена голема мермерна плоча со словенски текст, каде за прв пат се спомнува градот со неговото словенско име т.е. на неа пишува дека тој на ова место подигнал град под име Обител, што значи манастирски стан или семејство. Ова плоча е пронајдена во Солак – Сингур Чауш Џамија, и денес се наоѓа во битолскиот музеј.

Битолска плоча – НУ Завод и музеј Битола [4]
По кусото владеење на царот Јован Владислав, Битола и целото царство подпаднале под византиска управа. Во 1019 год. Битола се споменува како седиште на епископ кој бил под црквена управа на Охридската епископија споменувана во делото на Јован Скилица “Кратката историја“ и познатата “Грамота“ на императорот Василија II, каде што Битола е претставена како значаен словенски град.

Во XII век, Вилхем Тирски борејќи се во Првата крстоносна војна, Битола ја спомнува како голем и убав град. Во средината на XIII век слични податоци дава и арапскиот патописец Идризи во своето дело “Географија“ пишувајќи дека Битола е значаен и убав град со убава местоположба, а Теофилакт Охридски за време на Душановото царство во првата половина на XIV век, Битола ја опишува како развиена населба со феудален систем, развиена трговија со Дубровник, Венеција, Солун и Цариград или кратко кажано Битола во средниот век доживува силен процвет непосредно пред пропаѓањето под османлиската власт.

Во средниот век Битола исто така претставувала црковно седиште за областа Пелагонија, а и пошироко.

Со продорот на турците османлии на Балканскиот полуостров, Битола пропаднала под османлиската власт во 1382/3 година. Турскиот хроничар од XVII век во своето дело “Настани што воодушевуваат“ забележал:

“… додека прилепската тврдина била освоена по мирен пат, битолската беше освоена по пат на сила…“

При освојувањето на градот Битола турците се стретнале со голем отпор од страна на битолчани, но по неколкудневен отпор истиот бил скршен од надмоќниот освојувач, на чело со Тимурташбег.

По заземањето на градот битолската трвдина била урната до темел. Со посебен ферман од Султанот Мурат I градот беше предаден на управување на Евронос бег. Во овој период, во турските документи Битола се споменува под името Манастир, некаде Толи Манастир или само Толи или само Манастир, но и Монастир.

Поради важната географска положба, Битола станала важен воено- политички и административно-културен центар во овој дел на балканот.

Во периодот кој следи градот доживува крупни етнички промени, турското население станува доминантно население за чии потреби биле изградени верски установи – џамии, други позначајни објекти – медреси (верски училишта), безистени, текии, анови, амами (бањи), сараи (раскошни куќи) и др.

Bezisten - covered bazaar in Bitola
Безистен
Керим бегов амам
Керим бегов амам
Back
Next