Сместена во историското јадро на Битола, Јени џамија е еден од највпечатливите споменици од османлискиот период во градот. Таа била изградена во 1558/1559 година од Кади Мехмед ефенди, битолски кадија од средината на 16 век, и до денес останува место каде што архитектурата и уметноста зборуваат со тивок, но силен јазик.
Јени џамија и Пекмез пазар фотографирано околу 1915 г.
Иако по димензии е помала од соседната Исак џамија, Јени џамија се издвојува по својот исклучително богат и редок ентериер.
Веднаш на влезниот портал, посетителите можат да забележат фајансови плочи со уникатна уметничка обработка, за кои се верува дека потекнуваат од Далечниот Исток – вистинска реткост за џамиите на Балканот.
Внатрешноста на објектот остава особено силен впечаток. Мимбарот и аглите на ѕидовите се украсени со фино изработени декоративни елементи во форма на сталактити, најверојатно дело на мајстори од Истанбул.
Калиграфските украси, изведени со беспрекорна прецизност и стил, носат силна симболика – секоја линија и секој знак се стилизирана визуелна интерпретација на стихови од Куранот, слична на оние во најзначајните џамии на османлиската престолнина.
Во поновата историја, Јени џамија доби и нова културна улога – нејзиниот ентериер беше адаптиран како уметничка галерија. За време на археолошките истражувања, беше направено значајно откритие: џамијата е изградена врз темелите на средновековната црква Св. Ѓорѓи.
По завршувањето на истражувањата, остатоците од црквата беа конзервирани и заштитени со стаклена конструкција, овозможувајќи им на посетителите директен поглед кон овој редок историски слој. Дел од овие остатоци се видливи и во уредениот надворешен простор околу објектот.
Денес, Јени џамија е повеќе од верски споменик – таа е место каде што се преплетуваат различни цивилизации, верувања и уметнички изрази. За секој посетител на Битола, таа претставува тивка, но моќна станица на патувањето низ вековите.
