Откријте една поинаква страна на Националниот парк Пелистер преку планинарска патека која ги поврзува прекрасните планински пејзажи со богатото духовно и културно наследство на пелистерските села.
Патеката „Цркви и манастири на Пелистер“ ги води посетителите низ Трново, Магарево, Ротино, Капари и Маловиште, поврзувајќи историски цркви, манастири, параклиси, шумски предели и планински видиковци. На патот, посетителите можат да откријат вековна верска традиција и да дознаат повеќе за заедниците кои со генерации го зачувувале ова наследство.
Патеката е поделена на два дела. Првиот започнува во Трново и преку Магарево и Ротино продолжува до Цапари, додека вториот го истражува исклучителното духовно наследство на Маловиште и околните планински предели.
Трново – почетокот на патувањето
Патувањето започнува во Трново, каде што на самиот влез во селото се наоѓа црквата „Успение на Пресвета Богородица“.
Изградена во 1854 година, црквата била сведок на едни од најтешките периоди во историјата на овој крај. За време на Првата светска војна била разурната, а голем дел од вредните црковни предмети и реликвии биле изгубени.
Вредниот иконостас бил демонтиран од бугарските војници со намера да биде однесен во Бугарија. Сепак, поради тешките воени услови, тие не успеале целосно да ја реализираат својата намера. Иконостасот подоцна бил пронајден и пренесен во црквата „Пресвета Богородица“ во Битола.
Во 1930-тите години, црквата била обновена со средства и труд на локалното население и повторно станала духовно средиште на селото. Денес, особено во летните месеци, нејзиниот двор е место за средби на мештаните, иселениците кои се враќаат од европските и прекуокеанските земји, како и на Македонците протерани од Грција.
Магарево – цркви меѓу пелистерските села
Од Трново, патеката продолжува кон Магарево, каде што се наоѓа црквата „Свети Великомаченик Димитриј“.
Изградена во 1834 година, црквата ја доживеала истата судбина како и храмот во Трново. За време на Првата светска војна била целосно разурната, а нејзиниот инвентар бил речиси целосно уништен.
Иконостасот бил демонтиран од бугарски војници и подоцна бил пронајден. Заедно со иконостасот од црквата во Трново, денес се наоѓа во црквата „Пресвета Богородица“ во Битола.
По завршувањето на војната, црквата била обновена и повторно станала место за молитва и собирање на верниците.
Во близина се наоѓа и поранешниот женски манастир „Свети Ѓорѓи“, изграден во 1871 година. Манастирските конаци биле разурнати за време на воените дејствија, а денес само зачуваната црква сведочи за постоењето на некогашниот манастирски комплекс.
Ротино – кон шумите на Пелистер
Патеката продолжува кон Ротино, каде што посетителите можат да ги посетат црквата „Свети Никола“ и манастирот „Свети Илија“.
Црквата „Свети Никола“ била изградена во 1870 година. По оштетувањата претрпени во Првата светска војна, била обновена и повторно осветена.
Секоја година на 19 декември, кога се празнува Свети Никола, храмот го одбележува својот патрон и станува место за собирање на верниците од околината.
До манастирот „Свети Илија“ води живописна патека која започнува кај последните куќи во селото. Патеката минува низ густа дабова шума и постепено навлегува во мирот на пелистерската природа.
Цапари – вековна манастирска традиција
Првиот дел од патеката завршува во село Цапари, каде што посетителите можат да го посетат манастирот „Света Петка“ и црквата „Свети Ѓорѓи“.
Манастирот „Света Петка“ потекнува од XVI век, додека денешната манастирска црква била изградена во XIX век. Долги години манастирот бил под надлежност на Охридската архиепископија, додека административно припаѓал на Битолската каза.
До 1724 година, манастирот бил прилично запуштен. Според историските записи, во таа година бил обновен од свештеникот Дионисиј.
Кон крајот на минатиот век, манастирот бил зафатен од пожар во кој изгореле иконостасот, иконите и голем дел од инвентарот. Со помош на верниците, оштетените делови биле обновени.
Во средиштето на комплексот се наоѓа црквата, опкружена од источната, јужната и западната страна со манастирски конаци. Нивните тремови се поврзани во единствена архитектонска целина.
Особено живо е во манастирот на 8 август, кога се празнува неговата слава и кога верници од поширокиот регион доаѓаат на поклонение.
Духовното наследство на Капари го надополнува црквата „Свети Ѓорѓи“. Нејзините темели биле поставени од локалното население на 11 мај 1888 година. Фреските во црквата датираат од 1890 година, а нивен автор е Јосиф Радевиќ од Лазарополе, Дебарско.
Маловиште – село на живото наследство
Вториот дел од патеката ги носи посетителите до Маловиште, едно од најкарактеристичните планински села во пелистерскиот регион.
Опкружено со шуми и високи планински предели, Маловиште зачувало исклучително богато духовно, архитектонско и културно наследство. Прошетката низ селото и неговата околина овозможува да се почувствува силната поврзаност меѓу природата, верата, архитектурата и традициите на локалното население.
Манастир „Света Ана“
Скриен во високата букова шума, југозападно од Маловиште, се наоѓа манастирот „Света Ана“, на надморска височина од 1.410 метри, на околу 2,5 километри од селото.
Историските извори сведочат за неговото постоење уште од средината на XVIII век. Денешната црква била изградена во 1936 година, додека манастирските конаци биле градени и доградувани во текот на XX век.
За планинарите, манастирот е и пријатно место за одмор. Во неговиот комплекс се наоѓа голема чешма од која тече чиста и студена планинска вода.
Црква „Света Петка“, Маловиште
Во Маловиште патеката продолжува до црквата „Света Петка“, изградена во 1856 година врз темелите на постар храм, за кој се претпоставува дека потекнува од XVI–XVII век.
Црквата претставува впечатлив пример на традиционалната градителска вештина. Во нејзината внатрешност доминира богато резбаниот иконостас, изработен во длабока резба.
Иконите и фреските, дело на познати зографи, придонесуваат за посебната духовна атмосфера која го пречекува посетителот уште со првиот чекор во храмот.
Особено вреден дел од културното наследство на Маловиште е постојаната галерија на икони, во која се изложени стотици икони што опфаќаат околу 400 години уметничка и духовна традиција.
Свети Спас – црква високо во планината
За поискусните планинари, патеката продолжува кон еден од највпечатливите локалитети на оваа маршрута.
Високо на Баба Планина, под врвот познат како Вртешка, на надморска височина од околу 2.000 метри, се наоѓа малата црква посветена на Воскресението Христово – „Свети Спас“.
Црквата е изградена од верниците директно меѓу карпите на планината, создавајќи впечатлив спој меѓу духовното наследство и суровиот планински пејзаж.
Од планинскиот гребен кај црквата се отвора широк поглед кон Преспанското Езеро, што ова место го прави особено привлечна точка за љубителите на планинарењето и фотографијата.
Празникот Свети Спас се одбележува според подвижниот православен календар, секогаш во четврток, 40 дена по Велигден.
Патување низ историјата
Патеката „Цркви и манастири на Пелистер“ нуди можност Пелистер да се доживее на поинаков начин.
Ова не е само планинарска маршрута, туку патување низ духовното, историското и архитектонското наследство на пелистерските села. Секоја црква, манастир и планинска патека раскажува дел од приказната за луѓето кои живееле тука, се молеле тука и со векови ги чувале своите традиции.
Без разлика дали ќе дојдете поради планинарењето, архитектурата, историјата, духовното наследство или едноставно за да ја почувствувате помирната страна на Пелистер, оваа патека нуди незаборавно патување низ природата, културата и верата.
Истражете ги пелистерските села. Следете ги планинските патеки. Откријте го духовното наследство на Пелистер.
